Αρθρο της Τζένη Μεταξιώτη : Γιασένοβατς: «Το Άουσβιτς των Βαλκανίων» - ΚΟΝΔΥΛΟΦΟΡΟΣ

ΚΟΝΔΥΛΟΦΟΡΟΣ

Ειδήσεις και Νέα από την Ελλάδα και τον Κόσμο.

Breaking





Τετάρτη, 1 Ιουλίου 2020

Αρθρο της Τζένη Μεταξιώτη : Γιασένοβατς: «Το Άουσβιτς των Βαλκανίων»

Γράφει η Τζένη Μεταξιώτη


Η συμμετοχή των χωρών- μελών που πλαισίωναν την Γιουγκοσλαβία σε πολεμικές διαμάχες και συμμαχίες αποτέλεσαν αναπόσπαστο κομμάτι στη διαμόρφωση της γεωγραφικής περιοχής των Βαλκανίων. Ιδίως ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος, με το πέρας τον πολεμικών συγκρούσεων, απέδειξε πως η πολιτική που ακολούθησαν ορισμένα γιουγκοσλαβικά κράτη συνέβαλε στη διαμόρφωση της μνήμης του πολέμου. Η ταραγμένη περίοδος από το 1942 έως το 1945, συνοδεύτηκε από την ανάδυση εθνικιστικών κινημάτων και την χρήση στρατοπέδων συγκέντρωσης.

Τα πρώτα στρατόπεδα δημιουργήθηκαν κυρίως από την ναζιστική Γερμανία, με σκοπό την συστηματική εξόντωση των εβραϊκών και σλαβικών πληθυσμών που, σύμφωνα με τη ναζιστική ιδεολογία, θεωρούνταν “υπάνθρωποι”. Το ιστορικό αποτύπωμα που άφησε το Άουσβιτς, ως το μεγαλύτερο στρατόπεδο συγκέντρωσης της σημερινής Πολωνίας, παραμένει ανεξίτηλο έως και σήμερα. Την ίδια περίοδο, στην περιοχή της σημερινής Κροατίας λειτούργησε το στρατόπεδο Γιασένοβατς (Jasenovac), στο οποίο θύματα των αρχών υπήρξαν πολιτικοί αντιφρονούντες, Σέρβοι, Εβραίοι και Ρομά. 

Ο αριθμός των εκτελεσμένων ή βασανισμένων κρατούμενων και οι μέθοδοι που ασκούσαν οι Κροατικές αρχές, είχε ως αποτέλεσμα το στρατόπεδο Γιασένοβατς να χαρακτηριστεί ως «Το Άουσβιτς των Βαλκανίων» και «Το Γιουγκοσλαβικό Άουσβιτς».

Το 1941, η είσοδος της Γερμανίας και των δυνάμεων του Άξονα στην Γιουγκοσλαβία, σηματοδότησε την δημιουργία ενός συμπλέγματος στρατοπέδων, όπου εντάσσονταν και το Γιασένοβατς. Το ίδιο έτος, ανακηρύχθηκε και η ανεξαρτησία του κράτους της Κροατίας. Παρά το γεγονός ότι το νεοσύστατο κράτος θεωρούνταν Ιταλο-Γερμανικό προτεκτοράτο και ναζιστικό δημιούργημα, το στρατόπεδο διοικούνταν καθολικά από το Κροατικό, φασιστικό, ρατσιστικό κίνημα των Ουστάσι. 

Η ιδεολογία και ο σκοπός του εν λόγω κινήματος, το οποίο κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου έδρασε με χαρακτηριστικά τρομοκρατικής οργάνωσης, ήταν η ανάδυση της Μεγάλης Κροατίας, απαλλαγμένης από Σέρβους, Εβραίους και Ρομά. O αρχηγός του κράτους, Άντε Πάβελιτς και ο υπουργός Εσωτερικών Άντρια Αρτούκοβιτς, ανέλαβαν τη διοίκηση του και κινήθηκαν με γνώμονα τη φυλετική διάκριση και την ισχυροποίηση του Καθολικισμού. Το καθεστώς που υποστηριζόταν σε μεγάλο βαθμό από καθολικούς κληρικούς, πραγματοποίησε αρχικά ένα πρόγραμμα υποχρεωτικής μετατροπής των Ορθόδοξων Σέρβων σε Καθολικούς. Η αντίσταση είχε συχνά ως αποτέλεσμα τη δολοφονία τους, ενώ ορισμένοι Σέρβοι, ιδίως μέλη της ελίτ, δεν είχαν την επιλογή αλλαγής της πίστης τους και οδηγήθηκαν σε άμεσο θάνατο. 

Πιο συγκεκριμένα, σύμφωνα με το σχέδιο, το ⅓ των Σέρβων υποχρεώνονταν σε αλλαγή πίστης , ⅓ σε εξορία-εκδίωξη από την Κροατία και ⅓ σε άμεση εκτέλεση. Από το πρώτο διάστημα, η κρατική πολιτική ήταν αδιάλλακτη ως προς την εξόντωση των Σέρβων κατοίκων, καθώς αποτιμούσε την ύπαρξη τους ως εμπόδιο στη διαμόρφωση μιας εθνικά «καθαρής Κροατίας». Επιπλέον, το στρατόπεδο αφανισμού αποτέλεσε πεδίο βασανιστηρίων και για τους περισσότερους Εβραίους της περιοχής.
Η Τζένη Μεταξιώτη κατάγεται από τη Κατερίνη και μένει στη Θεσσαλονίκη. Είναι τελειόφοιτη στο Τμήμα Βαλκανικών Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Μακεδονίας, με κατεύθυνση τις Πολιτικές Επιστήμες. Στα ακαδημαϊκά της ενδιαφέροντα εντάσσεται η μελέτη της Βαλκανικής ιστορίας αλλά και η έρευνα σε ζητήματα μικροιστορίας. 

Στο διάστημα 1941-1945, η πολιτική που ακολουθήθηκε αποτέλεσε εφαλτήριο για την λειτουργία του στρατοπέδου. Συγκεκριμένα, οι αρχές θέσπισαν διατάγματα σχετικά με την δήμευση της περιουσίας των Εβραίων, τον περιορισμό των ατομικών ελευθεριών τους αλλά και τον καθορισμό της θανατικής ποινής εις βάρος όποιου πολίτη υπονόμευε την «Προστασία του Έθνους και του Ανεξάρτητου Κράτους της Κροατίας». 

Εν συνεχεία, πραγματοποίησαν μια σειρά απελάσεων του εβραϊκού πληθυσμού στο Γιασένοβατς, ενώ μέρος αυτού δολοφονήθηκε στις περιοχές Γκράνικ και Γκραντίνα. Οι σχέσεις συνεργασίας των Κροατικών αρχών με την ναζιστική Γερμανία, επέτρεπαν την μεταφορά Εβραίων στο στρατόπεδο του Άουσβιτς. Υπολογίζεται πως συνολικά δολοφονήθηκαν και από τους Γερμανούς και τους Κροάτες 32.000 Εβραίοι, ακολουθώντας κοινές ναζιστικές τεχνικές.

Ο τρόπος συστηματικής εξόντωσης διέφερε ανά στρατόπεδο και φυλή αλλά παρέμενε κοινότυπος με του Τρίτο Ράιχ. Το κροατικό μένος έναντι των φυλακισμένων, οδηγούσε κυρίως στη δια χειρός δολοφονία, μέσω εργαλείων και αργού βασανισμού. 

Τόσο στο Άουσβιτς, όσο και στο Γιασένοβατς, υπήρχαν φούρνοι αποτέφρωσης που χρησιμοποιούνταν για το κάψιμο των άψυχων σωμάτων των θυμάτων, όπως και θάλαμοι αερίων. Καθ’ όλη τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, ο εκτιμώμενος αριθμός Σέρβων που θανατώθηκαν στο Γιασενόβατς υπολογίζεται από 25.000 έως 700.000, ενώ ο ακριβής αριθμός των Εβραίων που δολοφονήθηκαν δεν είναι γνωστός, αλλά υπολογίζεται από 8.000 έως 20.000 θύματα. Οι στατιστικές εκτιμήσεις παραμένουν ρευστές, λόγω των πολιτικών και ιδεολογικών συγκρούσεων της περιοχής. 

Πιο συγκεκριμένα, οι αρχές του Ανεξάρτητου Κράτους της Κροατίας, τόσο κατά τη διάρκεια λειτουργίας όσο και της εκκένωσης του στρατοπέδου, σε μία προσπάθεια συγκάλυψης των βίαιων ενεργειών, κατέστρεψαν μέρος των καταγραφών. Έκτοτε, το επιστημονικό ενδιαφέρον για μελέτη του ζητήματος αυξήθηκε ραγδαία, γεγονός που συνέβαλε στον ακριβέστερο απολογισμό των θανόντων. Αντίστοιχα, στη περίπτωση του Άουσβιτς, ιστορικές πηγές που αξιοποιήθηκαν μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, αναφέρουν πάνω από 1.000.000 θύματα που δολοφονήθηκαν ή εξαθλιώθηκαν μέχρι θανάτου λόγω κακών συνθηκών ζωής στο στρατόπεδο. Στο μεγαλύτερο μέρος αυτών ανήκαν Εβραίοι, Πολωνοί, πολιτικοί κρατούμενοι και μειονοτικές ομάδες.

Το 1945, η λήξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και η πτώση του Τρίτου Ράιχ, αποτέλεσε την αφετηρία για την σταδιακή εκκένωση του στρατοπέδου Γιασένοβατς. Το κίνημα των Ουστάσι αποδυναμώθηκε από την έντονη κινητικότητα των ανταρτών, ενώ αρκετοί κρατούμενοι ξεσηκώθηκαν εναντίον των φρουρών του στρατοπέδου. 

Παρά το γεγονός ότι ο Πάβελιτς επιδιώξε ανά περιόδους την συγκρότηση ομάδων αντίστασης και Απελευθερωτικών Κινημάτων, καμία από τις προσπάθειες του δεν αποδείχθηκε καρποφόρα στην ανασυγκρότηση του κινήματος. Έτσι, εγκατέλειψε την χώρα και διέφυγε αρχικά στην Αυστρία, στη Ρώμη και αργότερα στην Αργεντινή.

Η δημιουργία της Λαϊκής Δημοκρατίας της Γιουγκοσλαβίας και η ανάδειξη του αρχηγού των Παρτιζάνων Γιόσιπ Μπροζ Τίτο, άλλαξε εξ’ ολοκλήρου το καθεστώς. Την ίδια περίοδο, η λήξη του πολέμου επέφερε τον τερματισμό λειτουργίας και του στρατοπέδου του Άουσβιτς, όπου ακολουθήθηκαν μια σειρά από δίκες απόδοσης της δικαιοσύνης για τα διαπραχθέντα εγκλήματα. Αξιοσημείωτο είναι, ότι οι δύο επιχειρήσεις μαζικής εξόντωσης μετέβαλαν την πληθυσμιακή και πολιτική πορεία των χωρών. 

Μολονότι το στρατόπεδο του Άουσβιτς αποτελεί το πιο διαδεδομένο αντικείμενο μελέτης μιας τέτοιας περίπτωσης, το Γιασένοβατς επέφερε εξίσου σημαντικές ιστορικές μεταβολές. Ο αριθμητικός συσχετισμός, όσο και το ιστορικό υπόβαθρο των δύο στρατοπέδων αποδεικνύουν πως το «Το Γιουγκοσλαβικό Άουσβιτς» αποτέλεσε μεγάλο «πλήγμα» στην ιστορία των Βαλκανίων.


ΠΗΓΕΣ:

Korb Alexander. The disposal of corpses in an ethnicized civil war: Croatia, 1941–45. Στο Dreyfus Jean-Marc & Anstett Élisabeth (Ed.), Human Remains and Mass Violence:Methodological Approaches. Published by: Manchester University Press. Accessed: http://www.jstor.com/stable/j.ctt1wn0rw2.10 .

MACDONALD DAVID BRUC. Comparing genocides: ‘numbers games’ and ‘holocausts’ at Jasenovac and Bleiburg. Balkan Holocausts: Serbian and Croatian victim centred propaganda and the war in Yugoslavia. Published by: Manchester University Press. Accessed: http://www.jstor.com/stable/j.ctt155jbrm.11 .

Vale Giovanni (2019, 23 April). The truth about Jasenovac. Accessed: https://www.balcanicaucaso.org/eng/Areas/Croatia/The-truth-about-Jasenovac-194127 .


Jewish Virtual Library. Concentration Camps: Jasenovac. Accessed: https://www.jewishvirtuallibrary.org/jasenovac-camp .

United States Holocaust Memorial Museum, Washington, DC. Jasenovac. Accessed: https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/jasenovac .

Auschwitz Birkenau: German Nazi Concentration and Extermination Camp (1940-1945). Accessed: https://whc.unesco.org/en/list/31/ .

Vladisavljevic Anja (2020, 22 April). Croatia Remembers Victims of WWII Jasenovac Camp. Accessed: https://balkaninsight.com/2020/04/22/croatia-remembers-victims-of-wwii-jasenovac-camp/ .

Vendrig Fabian (2020, 31 January). Jasenovac, the forgotten extermination camp of the Balkans. Accessed: https://www.neweurope.eu/article/jasenovac-the-forgotten-extermination-camp-of-the-balkans/ .

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Ο Κονδυλοφόρος σέβεται όλες τις απόψεις, αλλά διατηρεί το δικαίωμά του να μην αναρτά υβριστικά σχόλια και διαφημίσεις. Τα σχόλια απηχούν αποκλειστικά τις απόψεις των αναγνωστών. Μπορείτε να προβείτε σε σχόλιο παρακάτω...

Υγεία - Βότανα - Διατροφή